Δευτέρα, 15 Αυγούστου 2016

15-8-2016 Η Εκκλησιαστική Παράδοση για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

  

Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού κ.κ. Δανιήλ

Κατά τόν 4ο καί 5ο αἰῶνα μ.Χ. χουν διαμορφωθε δύο παραδόσεις περί το τόπου το θανάτου καί τς ταφς τς Θεοτόκου, εροσολυμιτική (Dormitio hierosolymitiana) καί φεσιαν (Dormitio ephesiana). εροσολυμιτική εναι ρχαιοτέρα καί στορική παράδοση.

φεσιανή προέκυψε πό τά πόκρυφα πού μόνον ατ διϊσχυρίζονται, τι εαγγελιστής ωάννης ταν μετέβη στήν φεσο φερε μαζί του καί τήν Μητέρα το Κυρίου ησο. Κατά τήν εροσολυμιτική παράδοση εαγγελιστής ωάννης μετέβη στήν φεσο μετά τόν θάνατο τς Θεοτόκου.

Κατά τήν εροσολυμιτική παράδοση «ταύτην γάρ (δηλ. τήν Σιών) εχεν Θεομήτωρ πί γς νδιαίτημα» (νδρέου πίσκοπου Κρήτης, Λόγος ες τήν Κοίμησιν Migne Ε.Π. 97, 1064).

Μετά τήν νάληψη το Κυρίου μας ησο Χριστο Θεοτόκος ζησε κόμη μερικά τη πάντοτε στόν κύκλο τν μαθητν το ησο καί πό τήν διαίτερη φροντίδα καί προστασία το εαγγελιστο ωάννου. Πόσα κριβς τη ζησε μετά τήν νάληψη, δέν δύναται νά λεχθε.

Κατά τινα τν ποκρύφων ζησε μόνον δύο τη. Κατ' λλα πάλι 22. χρονογράφος ππόλυτος Θηβαος (7ος αώνας μ.Χ.) λέγει, τι Θεοτόκος ζησε κόμη 11 τη καί τι πέθανε σέ λικία 59 τν. (Τεμάχια κ το χρονολογικο συντάγματος ππολύτου το Θηβαίου περ τοΧριστο, τς γεννήσεως τς Θεοτόκου, τν ποστόλων κ.τ.λ. Migne Ε.Π. 117, 1029 κα ξς). ξ σων πάλι σχετικς λέγει γιος νδρέας Κρήτης, τι «πρός σχατον καταντήσασαν γήρας, μεταστναι τν τδε» φαίνεται ς μλλον ρθότερη γνώμη το ππολύτου το Θηβαίου.

Κατά πληροφορία πό τό γκώμιο στήν Κοίμηση τς Θεοτόκου (Migne Ε.Π. 99, 742Β΄) το γίου Θεοδώρου το Στουδίτου (826 μ.Χ.), πού προέρχεται π τήν δια ς νω παραδόση, Θεοτόκος προαισθάνθηκε τήν ρα το θανάτου Της καί προσευχήθηκε στόν Υό Της ησο καί παρακάλεσε Ατόν, νά παρευρεθον κατά τήν ρα το θανάτου Της ο στό κήρυγμα το Εαγγελίου διασκορπισμένοι Μαθητές το ησο, «ο λειτουργήσοντες τά ντάφια» Ατς.

Δέν εχε τελειώσει κόμη προσευχή καί δού καταφθάνουν λοι «ο θεμέλιοι τς κκλησίας, ο ρχοντες τς οκουμένης, ο θαυμαστοί πηρέται, τς μς κηδείας πιβαίνοντες νεφέλης».

Πρός τούς κπλησσομένους γιά ατ λέγει γιος νδρέας Κρήτης «καί θαυμαστόν οδέν, ε τό ξραν λίαν πνεμα ποτέ καί διφρηλάτην ορανο πυρφόρον ναλαβόν ρτι, τότε κκείνους ξαπίνης συνήγαγε διά νεφέλης ν πνεύματι. Ράστα γάρ τά πάντα τ Θε καθώς ν τ ββακούμ καί τ Δανιήλ γνωμεν».

Κατά τόν διο Πατέρα γιο νδρέα τόν Κρήτης «παρν πας σχεδόν τν ερν ποστόλων θίασος», «τν θεοφόρων στόλος» καί ς λλαχο τι, το μεταξύ ατν «…καί ατός Παλος σύν Τιμοθέ καί εροθέ».

γιος ωάννης Δαμασκηνός ναφέρει στίς τρες μιλίες του στήν Κοίμηση, τι συμπαρέστησαν καί ο Πατριάρχαι τς Παλαις Διαθήκης, κόμη δέ καί ατοί ο Πρωτόπλαστοι δάμ καί Εα.

Σ' ατές κθέτει τήν ρχαιοτέρα παράδοση τς κκλησίας σέ πληρέστατη μορφή (Migne Ε.Π. 96 700 καί ξς καί γίου ωάννου Δαμασκηνο «Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ», κδοσις Εαγος δρύματος «σιος ωάννης Ρσσος», θναι 1970).

Τά κατά τόν θάνατο τς Θεοτόκου θαυμαστά συμβάντα εναι κατά τόν πρύτανι τν θεολόγων Πατέρων τά ξς : « πί τν νεφελν συνέλευση τν ποστόλων, ξύμνηση τς θνησκούσης, ο ποχαιρετιστήριοι λόγοι της, ποδοχή τς ψυχς Της πό τόν ησο Χριστό, νταφιασμός το σώματος πό τούς ποστόλους, τό πεισόδειο μετά το σεβος ουδαίου πού πιχείρησε νά νατρέψει τό ερό σκνος, παγωγή το σώματος πό τούς γγέλους μετά τήν τριήμερη παραμονή στόν τάφο, ποδοχή το σώματος το ησο Χριστο πού μφανίζεται νάμεσα σέ νεφέλες το ορανο».

Θεοτόκος, συνεχίζει παράδοση, τοιμασθεσα καθ' λα «καί σχηματισθεσα πί τς κλίνης παρέθετο τήν γίαν Ατς ψυχήν».

γιος νδρέας Κρήτης περιγράφει μέ τά ξς τήν στιγμή το θανάτου τς Θεοτόκου· «προύκειτο γον ν μέσ τό τρίπηχυ καί φωτοειδές κενο τς Θεοτόκου σμα, λάμπον ες κάλλος καί ραιότητα κύκλωθεν δέ πας τν ποστόλων χορός».

συγγραφέας τν ρεοπαγητικν ργων συνεχίζει τήν περιγραφή τς κηδείας τς Θεοτόκου (Περί τν θείων νομάτων κεφ. 3 Migne E.Π. 3, 681) λέγοντας τι «…Ετα δόκει μετά τήν θέαν το ζωαρχικο καί θεοδόχου σώματος μνσαι τούς εράρχας παντας ς κανός ν καστος, τήν πειροδύναμον γαθότητα τς θεαρχικς σθενείας» («τήν κούσιον δηλονότι το Θεο χρι σαρκός χωρίς μαρτίας συγκατάβασιν», ρμηνεύει Παχυμέρης).

Κατά τήν μνωδία διεκρίθη «Μέγας ερόθεος», στις «ν σπερ κδημος κ το σώματος, λως ξιστάμενος αυτο ν τος μνοις, καί πάσχων τήν πρός τά μνούμενα κοινωνίαν, παρά πάντων καί τν γνωρίμων καί τν μή γνωρίμων θεόληπτος κρίνετο».

ν κόμη χορός τν ποστόλων ψαλε καί μνοσε τήν Θεοτόκο «δού παρεγένετο καί Κύριος μετά δόξης σχύος ατο καί πάσης στρατις ορανο», λέγει γιος Θεόδωρος Στουδίτης (Migne Ε.Π. 99, 728 Β΄), καί παραλαμβάνει τήν ψυχή τς Θεοτόκου, τήν ποία καί παραδίδει στόν ρχάγγελο Μιχαήλ.

Μέ τή παράδοση ατή τς Κοιμήσεως τς Θεοτόκου συνδέεται στενότατα καί πό τς πρώτης μφανίσεώς της καί περί μεταστάσεως το σώματος τς Θεοτόκου λλη παράδοση, σύμφωνα μέ τήν ποία ταφή το παναχράντου σώματος τς Θεοτόκου γινε τήν πομένη το θανάτου Της.

γιος ωάννης Δαμασκηνός γνωρίζει τήν παράδοσι κείνη, κατά τήν ποία τήν ρα τς κφορς νας ουδαος πεχείρησε νά πιτεθε κατά τς σορο, λλ' εθύς κόπηκαν καί τά δύο χέρια του.

πληροφορία ατή σως νά χει καί μόνον συμβολικό χαρακτρα, θέλουσα νά δηλώσει τήν ναντι το χριστιανισμο σέβεια καί χθρική στάση τν ουδαίων καί τήν τιμωρία τους γι' ατά. Τό πανάχραντο σμα τς Θεομήτορος, λέγει γιος ωάννης Δαμασκηνός, μεινε πί τριήμερο στόν τάφο, κε κατλθε καί τό παρέλαβε ησος πί νεφέλης καί τό νεβίβασε στούς ορανούς, γιά νά νωθε τοτο μέ τήν ψυχή τς Παρθένου Μαρίας.

Περί το τάφου τς Θεοτόκου γίνεται κατά τήν 5η μ.Χ. κατονταετηρίδα ερύτατος λόγος στήν Παλαιστίνη καί στήν Συρία. πό πιστολή ποδιδομένη στόν γιο ερώνυμο εμεθα βέβαιοι, τι κατά τόν 5ο αἰῶνα μ.Χ. τάφος ατός εχε γίνει ντικείμενο Προσκυνήματος πό τούς Χριστιανούς.

Τά ατά μς πληροφορε καί πίσκοπος εροσολύμων Μόδεστος σέ λόγο του.

θέση το τάφου ερίσκεται στν Γεθσημανή πάνω στόν ποο νεγέρθηκε πό τόν ατοκράτορα τς Κωνσταντινουπόλεως Μαυρίκιο (582 μ.Χ.) σωζόμενος μέχρι σήμερα ναός.

διος ατοκράτορας μέ διάταγμα πέβαλε σ' λόκληρη τήν ατοκρατορία τόν ποχρεωτικό ορτασμό τς ορτς τς Κοιμήσεως τς Θεοτόκου τήν 15η Αγούστου (Νικηφόρου Καλλίστου, κκλησιαστικς στορίας ΙΗ' 28).

νωτέρω περί το θανάτου τς Θεοτόκου εροσολυμιτικ παράδοση πρέπει νά εναι ρχαιοτάτη· πρώτη διασωζόμενη γραπτή μφάνιση της ναφέρεται πό τόν γιο νδρέα τόν Κρήτης (πού γεννήθηκε στήν Δαμασκό τό 660 μ. Χ.) στόν λόγο του στήν Κοίμηση τς Θεοτόκου (Migne Ε.Π. 95, 805-1043).

ρχαιοτάτη ατή κκλησιαστική παράδοση πηρέασε καί τούς μνους τς κκλησίας καί διασώθηκε κυρίως στό νομαζόμενο «λληνικόν Μηνολόγιον» τς 15ης Αγούστου, Βασιλείου το Πορφυρογέννητου, (976-1025μ.Χ.) τό ποο καί ξίζει νά παρατεθε.

«τε Κύριος μν καί Θεός προλαβεν εδόκησε τήν αυτο Μητέρα, δι' γγέλου ατ τήν ατς μετάστασιν κατεμήνυσεν. δέ κούσασα χάρη καί νελθοσα ες τό ρος τν λαιν, καί προσευξαμένη, πέστρεψεν ες τόν οκον ατς. Καί ετρεπίσασα τά πρός τήν ταφήν παντα, ξεδέχετο τόν Υόν ατς. Καί γενομένης βροντς μεγάλης, παρεγένοντο ο πόστολοι πάντες κ τν περάτων τς γς διά νεφελν πρός τό κηδεσαι τό χραντον ατς σμα.

Καί σχηματισθεσα πί τς κλίνης, παρέθετο τήν γίαν ατς ψυχήν ες χερας το Υο καί Θεο ατς. Τό δέ πανάχραντον ατς λείψανον ταφέν πό τν γίων ποστόλων, μετά τρίτην μέραν οχ ερέθη.

νοίξας γάρ Θωμς τόν τάφον πρός τό προσκυνσαι τό λείψανον (στερον γάρ λθεν), οχ' ερεν ατό. Μετέθηκε γάρ ατό Θεός ν τόπ, οδεν ατός.

Ερέθησαν δέ μόναι α σινδόνες». (Menologium Graecorum) 15 Αγούστου κοίμησις τς περενδόξου Δεσποίνης μν Θεοτόκου· (Migne Ε.Π. 117, 585).

σκέψη καί διδασκαλία τς κκλησίας γιά τήν μετάσταση δύναται νά διατυπωθε μέ συντομία ς ξς.

Τό πανάχραντο σμα τς Θεοτόκου, τό ποο πί ννέα μνας ξιώθηκε νά κρατήσει τόν δημιουργό το παντός, χωρίς νά ποστε οδεμία φθορά καί τό ποο μεινε σέ παρθενία καί τελεία γνότητα, δέν ταν δυνατόν νά ποστε οτε τήν φθορά το χρόνου.

Δημιουργός το παντός καί Υός τς Παρθένου παρέλαβε τοτο στούς ορανούς.

άν στήν Π.Δ. χουμε τήν μετάσταση το νώχ καί το λιο, το Μωϋσέως καί πιθανς το σαΐου καί το εαγγελιστο ωάννου, κατά μείζονα λόγο ταν δυνατή καί πιβεβλημένη μετάσταση το παναχράντου καί πανάγνου σώματος τς Θεομήτορος.

ξ λλου ρος ατός «μετάστασις» χρησιμοποιεται γιά νά δηλωθε καί φυσικός θάνατος κάθε νθρώπου, πως ναφέρεται στήν 5η εχ τς γονυκλισίας τς γίας Πεντηκοστς «ζως τε κα τελευτς, τς νταθα διαγωγς κα τς κεθεν μεταστάσεως….» καί στήν 6η εχή τς διας ερς κολουθίας « οκ στι……. τος δούλοις σου θάνατος κδημούντων μν π το σώματος κα πρς σ τν Θεν νδημούντων, λλ μετάστασις….».

Ο τύποι τς μετοχς «μεταστάς» χρησιμοποιονται στούς μνους καί στίς εχές τν κολουθιν τς κκλησίας μας γιά τούς κεκοιμημένους.

Συνηθίζεται κεκοιμημένος νά ποκαλεται « μεταστάς» κφράζοντας τήν πίστη τς κκλησίας στήν μετά θάνατο ζωή.

Μερικοί μάλιστα τν Πατέρων ζήτησαν νά στηρίξουν τήν νσώματη μετάσταση τς Θεοτόκου καί γραφικς στά χωρία τς ποκαλύψεως το ωάννου (κεφάλαιο 12, στίχοι 6 καί 14).

λλ' ς ρθότατα δεικνύεται καί πό τόν οίδιμο καθηγητή τς Θεολογικς Σχολς Παναγιώτη Μπρατσιώτη στό κδοθέν πόμνημά του στήν ποκάλυψη το ωάννου, τι διά τς ναφερομένης στούς ς νω στίχους γυναικός νοεται κκλησία καθόλου.

γιος φραίμ Σρος διδάσκει, τι μέ τήν νάληψη το ησο καί τήν Μετάσταση τς Θεοτόκου εσλθαν πάλιν στόν παράδεισο τά σώματα δύο νθρώπων σε ντικατάσταση τν Πρωτοπλάστων, δάμ καί Εας πού κδιώχθηκαν πό κε.

λη ατή τήν διδασκαλία περικλείει ριστοτεχνικώτατα τό πολυτίκιο τς ορτς τς Κοιμήσεως τς Θεοτόκου.

« ν τ γεννήσει τν παρθενίαν φύλαξας,
ν τ κοιμήσει τν κόσμον ο κατέλιπες Θεοτόκε.
Μετέστης πρ
ς τν ζωήν,
Μήτηρ
πάρχουσα τς ζως,
κα
τας πρεσβείαις τας σας λυτρουμένη,
κ θανάτου τς ψυχς μν»

Δεν υπάρχουν σχόλια: